'ഉണങ്ങിയതും പച്ചയും ഒരുപോലെ കത്തിയെരിയുന്നു' എന്നത് ഇറാനിലെ ഒരു പ്രയോഗമാണ്. വിവേചനമില്ലാതെ ആളിപ്പടരുന്ന തീയെ സൂചിപ്പിക്കാന്‍ ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഒരിക്കല്‍ തീ പടര്‍ന്നാല്‍ പിന്നെ വ്യത്യാസങ്ങള്‍ ഇല്ലാതാകുന്നു: കത്തുന്നവനും നനഞ്ഞവനും, കുറ്റവാളിയും നിരപരാധിയും, വേട്ടക്കാരനും ഇരയും എല്ലാം ആ ജ്വാലയില്‍ ഒന്നാകുന്നു.

അമേരിക്കയും ഇസ്രായേലും ഇറാനെതിരെ അഴിച്ചുവിട്ട ഈ യുദ്ധം അഹന്തയില്‍ നിന്നും ബോധപൂര്‍വമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ നിന്നും ഉണ്ടായതാണ്. ഇറാന്‍ അണുബോംബിലേക്ക് കുതിക്കുന്നു എന്നോ അല്ലെങ്കില്‍ ഉടന്‍ ഒരു ആക്രമണം ഉണ്ടായേക്കാം എന്നോ ഉള്ള വാദങ്ങള്‍ വെറും നാട്യം മാത്രമാണ്. അത്തരം അവകാശവാദങ്ങള്‍ സൂക്ഷ്മപരിശോധനയില്‍ നിലനില്‍ക്കില്ല. പതിറ്റാണ്ടുകളായി ബെഞ്ചമിന്‍ നെതന്യാഹു കൊണ്ടുനടക്കുന്ന ഒരു നവയാഥാസ്ഥിതിക (neoconservative) സ്വപ്നത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമാണ് നാം കാണുന്നത്. ഉപരോധങ്ങള്‍ക്കും സൈബര്‍ യുദ്ധങ്ങള്‍ക്കും കൊലപാതകങ്ങള്‍ക്കും കഴിയാത്തത് നേരിട്ടുള്ള സൈനിക നീക്കത്തിലൂടെ നേടിയെടുക്കാനാണ് ഇപ്പോള്‍ ശ്രമിക്കുന്നത്; ആയത്തുള്ള അലി ഖാംനഇയുടെ വധം അതിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാകുന്നു.

ട്രംപും നെതന്യാഹുവും തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം 'ഭരണമാറ്റം' (regime change) ആണെന്ന് തുടക്കത്തിലേ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു. എന്നാല്‍ അതിനുശേഷം എന്ത് എന്നത് ഇപ്പോഴും അവ്യക്തമാണ്. ഒരിക്കല്‍ താന്‍ അവസാനിപ്പിക്കുമെന്ന് ട്രംപ് വാഗ്ദാനം ചെയ്ത പരാജയപ്പെട്ട നയമാണിത്. അമേരിക്കന്‍ തൊഴിലാളിവര്‍ഗത്തിന് നല്‍കിയ കപടവാഗ്ദാനങ്ങള്‍ പോലെ തന്നെ, അധികാരമേറ്റ ഉടന്‍ ഈ സമാധാന വാഗ്ദാനവും അദ്ദേഹം കൈവിട്ടു. ഇറാഖ് യുദ്ധത്തിന്റെ ആവര്‍ത്തനം പോലെ, ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക് ഒരു ചീട്ടുകൊട്ടാരം പോലെ തകരുമെന്നാണ് നമ്മോട് പറയുന്നത്. എന്നാല്‍ 2003-ല്‍ ചെയ്തതുപോലെ ലോകത്തെയോ അമേരിക്കന്‍ കോണ്‍ഗ്രസിനെയോ ബോധ്യപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമം പോലും ഇത്തവണ ഉണ്ടായില്ല. യുദ്ധത്തിന്റെ അനിവാര്യത എന്ന വാദം എല്ലാ ന്യായീകരണങ്ങള്‍ക്കും പകരമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിനെക്കുറിച്ചുള്ള തെറ്റായ വായനയിലാണ് ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. ഇറാഖോ ലിബിയയോ പോലെ തകരാന്‍ നില്‍ക്കുന്ന ഒരു വ്യക്തികേന്ദ്രീകൃത സ്വേച്ഛാധിപത്യമല്ല ഇറാന്‍. എട്ടു വര്‍ഷം നീണ്ടുനിന്ന ഇറാഖ് യുദ്ധത്തിന്റെ അനുഭവസമ്പത്ത് അവര്‍ക്കുണ്ട്. മിസൈല്‍-ഡ്രോണ്‍ ശേഷിയിലും പ്രാദേശിക ശൃംഖലകളിലും അവര്‍ നിക്ഷേപം നടത്തിയിരിക്കുന്നത് ഇത്തരമൊരു നേരിട്ടുള്ള ഏറ്റുമുട്ടല്‍ മുന്‍കൂട്ടി കണ്ടുതന്നെയാണ്. യുദ്ധത്തിന്റെ ആദ്യ ദിവസങ്ങളില്‍ തന്നെ ഇറാന്‍ തകരുമെന്നത് വെറും വ്യാമോഹം മാത്രമാണ്.

ഖാംനഇയുടെ വധം ഇറാന്റെ ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയത്തില്‍ വലിയ മാറ്റങ്ങള്‍ വരുത്തിയേക്കാം. വ്യവസ്ഥിതിക്കുള്ളിലെ വിവിധ ശക്തികള്‍ക്കിടയില്‍ ഒരു ബാലന്‍സിങ് ഘടകമായി പ്രവര്‍ത്തിച്ചിരുന്ന വ്യക്തിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഖാംനഇയുടെ മരണം ആ വ്യവസ്ഥിതിയെ കൂടുതല്‍ സാഹസികമായ നീക്കങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. യുദ്ധം രാഷ്ട്രീയ മനഃശാസ്ത്രത്തെ മാറ്റിമറിക്കും. ഭരണകൂടത്തെ വെറുക്കുന്നവര്‍ പോലും വിദേശ വിമാനങ്ങള്‍ തങ്ങളുടെ ആകാശത്ത് ബോംബിടുമ്പോള്‍ ആക്രമണകാരിക്കെതിരെ തിരിയാന്‍ സാധ്യതയുണ്ട്. സമാധാനകാലത്തെ ആഭ്യന്തര വിള്ളലുകള്‍ ബോംബാക്രമണ വേളയില്‍ ഒരു താല്‍ക്കാലിക ഐക്യമായി മാറിയേക്കാം.

കഴിഞ്ഞ ദശകത്തിലെ പല പ്രധാന മുദ്രാവാക്യങ്ങളും നേരിട്ട് ഖാംനഇയെ ലക്ഷ്യം വച്ചുള്ളതായിരുന്നു: 'ഖാംനഇക്ക് മരണം', 'സ്വേച്ഛാധിപതിക്ക് മരണം', 'ഇത് രക്തത്തിന്റെ വര്‍ഷമാണ്, സയ്യിദ് അലി പുറത്താക്കപ്പെടും'. ജനങ്ങളുടെ രോഷം അത്രമേല്‍ വ്യക്തിപരമായിരുന്നു.ഖാംനഇ വെറുമൊരു ഭരണാധികാരി മാത്രമല്ല, ആ വ്യവസ്ഥിതിയുടെ തന്നെ പിതൃരൂപമായിരുന്നു. ഖാംനഇയെ രാഷ്ട്രീയ രംഗത്ത് നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യാനായിരുന്നു ട്രംപിന്റെ ഉദ്ദേശമെങ്കില്‍, പകരം അദ്ദേഹത്തെ തന്റെ അനുയായികളുടെ കണ്ണില്‍ ഒരു പരാജയത്തിന് പകരം ഒരു ത്യാഗിയായി പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയാവാം ഫലത്തില്‍ സംഭവിച്ചത്.

ട്രംപിന്റെ വിദേശനയം എപ്പോഴും പിന്‍വാങ്ങലിനും പെട്ടെന്നുള്ള സൈനിക പ്രകടനങ്ങള്‍ക്കും ഇടയില്‍ ആടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒന്നാണ്. ഇവിടെ നെതന്യാഹുവിന്റെ സ്വാധീനം ചെറുതല്ല. ഇസ്രായേലിന്റെ പ്രാദേശിക ആധിപത്യത്തിന് നിര്‍ണ്ണായക സൈനിക നീക്കം അനിവാര്യമാണെന്ന് അദ്ദേഹം പതിറ്റാണ്ടുകളായി വാദിക്കുന്നു. ഹിസ്ബുള്ളയുടെ തളര്‍ച്ചയും അസദിന്റെ പതനവും ഇറാന്റെ പതനമായി അവര്‍ വ്യാഖ്യാനിച്ചു. എന്നാല്‍ ഇറാന്റെ പ്രതിരോധം കേവലം സഖ്യകക്ഷികളെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചുള്ളതല്ല. കടുത്ത സമ്മര്‍ദ്ദം ഇറാന്‍ ഭരണകൂടത്തിന്റെ തകര്‍ച്ചയ്ക്ക് കാരണമാകുമെന്ന പ്രതീക്ഷ, ക്ഷീണവും കീഴടങ്ങലും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയുന്നതില്‍ പരാജയപ്പെട്ടു.

യുദ്ധത്തിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങള്‍ ഇപ്പോള്‍ ചുറ്റും പടരുകയാണ്; മിസൈല്‍ ആക്രമണങ്ങള്‍, സൈനിക കേന്ദ്രങ്ങള്‍ക്കും തുറമുഖങ്ങള്‍ക്കും നേരെയുള്ള ആക്രമണങ്ങള്‍, പ്രാദേശിക സായുധ ശൃംഖലകളുടെ ഉണര്‍വ് എന്നിവ നാം കാണുന്നു. ഈ സൈനിക നീക്കം എത്രകാലം നീളുമെന്നോ അതിന്റെ വ്യാപ്തി എത്രയായിരിക്കുമെന്നോ ഉള്ള കാര്യത്തില്‍ അമേരിക്കന്‍ ഉദ്യോഗസ്ഥര്‍ക്ക് പോലും ഇപ്പോള്‍ നിശ്ചയമില്ല. ഇത് പ്രവചിക്കാവുന്ന ഫലങ്ങളുള്ള ഒരു പരിമിത ഓപ്പറേഷന്‍ അല്ല, മറിച്ച് അതിരുകള്‍ നിര്‍ണ്ണയിക്കാന്‍ പ്രയാസമുള്ള ഒരു വലിയ ഏറ്റുമുട്ടലാണ്.

ഈ യുദ്ധം ഒരു സമതുലിതാവസ്ഥയും കൊണ്ടുവരില്ല. മേഖലയെ കൂടുതല്‍ അക്രമാസക്തവും പ്രവചനാതീതവുമായ മാറ്റങ്ങളിലേക്ക് അത് നയിക്കും. വിപ്ലവത്തിലൂടെ രൂപപ്പെട്ടതും ഉപരോധങ്ങളിലൂടെ കരുത്താര്‍ജ്ജിച്ചതുമായ രാജ്യങ്ങള്‍ വിദേശ കല്‍പ്പനകള്‍ക്ക് മുന്നില്‍ അത്ര പെട്ടെന്ന് കീഴടങ്ങില്ല.

'ഉണങ്ങിയതും പച്ചയും ഒരുപോലെ കത്തിയെരിയുന്നു'. ശനിയാഴ്ച രാവിലെ സ്‌കൂള്‍ ക്ലാസുകള്‍ തുടങ്ങാനിരിക്കെ മിസൈല്‍ ആക്രമണത്തില്‍ കൊല്ലപ്പെട്ടവര്‍ക്കായി ഹോര്‍മോസ്ഗാന്‍ പ്രവിശ്യയിലെ മിനാബില്‍ 165 കല്ലറകള്‍ വെട്ടിയിട്ടുണ്ട്. കൊല്ലപ്പെട്ടവരില്‍ ഭൂരിഭാഗവും ഏഴിനും പന്ത്രണ്ടിനും ഇടയില്‍ പ്രായമുള്ള പെണ്‍കുട്ടികളാണ്. വാഷിംഗ്ടണും ടെല്‍ അവീവും ഈ കൂട്ടക്കുരുതിയില്‍ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുമാറാന്‍ ശ്രമിക്കുമ്പോഴും ആ നാശത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങള്‍ ലോകത്തിന് മുന്നിലുണ്ട്. ട്രംപ് ആഴ്ചകള്‍ നീളുന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോള്‍, ഇറാന്റെ നേതൃത്വം പോരാട്ടം തുടരുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ലക്ഷ്യമിട്ടവരെ മാത്രമല്ല, യുദ്ധം അതിന് ചുറ്റുമുള്ള എല്ലാ വിശ്വാസങ്ങളെയും മനുഷ്യരെയും ദഹിപ്പിച്ചുകളയുന്നു.


(ഇസ്‌കന്ദര്‍ സാദേഗി-ബൊറൂജര്‍ദി: ലണ്ടന്‍ സര്‍വകലാശാലയിലെ ഗോള്‍ഡ്സ്മിത്സില്‍ സമകാലിക ഇറാനിയന്‍ ചരിത്രത്തിലും രാഷ്ട്രീയത്തിലും അസോസിയേറ്റ് പ്രൊഫസറാണ്. ഇറാനിലെ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങള്‍, അവിടുത്തെ ബൗദ്ധിക ചരിത്രം, വിദേശനയങ്ങള്‍ എന്നിവയില്‍ ആഗോളതലത്തില്‍ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്ന പണ്ഡിതനാണദ്ദേഹം.)